Công nghệ số & AI – Buổi 4: AI tạo sinh và cách viết prompt

Đăng ký ChatGPT, Copilot, Gemini, GitHub Copilot; viết prompt gồm nhiệm vụ, ngữ cảnh, định dạng; dùng AI để học và các nguyên tắc đạo đức khi dùng AI.

Công nghệ số & AI – Buổi 4: AI tạo sinh và cách viết prompt
Nội dung này có sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI).

Mục tiêu buổi 4: đăng ký và dùng các công cụ AI tạo sinh phổ biến (ChatGPT, Microsoft Copilot, Google Gemini, GitHub Copilot); biết hỏi AI để giải thích kiến thức, viết đoạn văn, tóm tắt tài liệu; nắm cách viết prompt cơ bản gồm nhiệm vụ, ngữ cảnh và định dạng đầu ra; biết kiểm tra lại câu trả lời của AI.

1. AI tạo sinh là gì?

AI tạo sinh (Generative AI) là nhánh của trí tuệ nhân tạo có khả năng tạo ra nội dung mới: văn bản, hình ảnh, âm thanh, video, mã nguồn, dựa trên dữ liệu đã được huấn luyện. Các trợ lý như ChatGPT hoạt động theo kiểu hội thoại: bạn đặt câu hỏi, AI trả lời và nhớ ngữ cảnh trong cuộc trò chuyện để bạn hỏi tiếp.

Ảo giác AI (hallucination): AI có thể bịa ra thông tin nghe rất hợp lý: số liệu, trích dẫn, tên sách, điều luật. Luôn kiểm tra lại với giáo trình hoặc nguồn tin cậy, nhất là kiến thức chuyên ngành, lịch sử, số liệu.

2. Các công cụ cần đăng ký

Công cụĐịa chỉĐăng nhậpMạnh về
ChatGPT (OpenAI)chatgpt.comEmail, Google, Microsoft, AppleHỏi đáp, viết, giải thích, lập trình
Microsoft Copilotcopilot.microsoft.com, trên Windows nhấn Windows + CTài khoản Microsoft (Outlook, Hotmail)Soạn thảo, dàn ý; tích hợp Word/Excel với gói Microsoft 365 Copilot
Google Geminigemini.google.com, app trên điện thoạiTài khoản GoogleTóm tắt, tạo ảnh, sơ đồ tư duy, liên kết với Google
GitHub CopilotTiện ích trong Visual Studio CodeTài khoản GitHubGợi ý, sinh mã lập trình

Các công cụ đều theo mô hình freemium: miễn phí phần cơ bản, trả phí để dùng mô hình mạnh hơn và tính năng nâng cao (nghiên cứu chuyên sâu, giới hạn lượt dùng cao hơn).

3. Viết prompt: nhiệm vụ, ngữ cảnh, định dạng

Thành phầnTrả lời câu hỏiVí dụ
Nhiệm vụCần AI làm gì?Giải thích định luật I Newton
Ngữ cảnhCho ai, để làm gì?Cho sinh viên năm nhất chưa học vật lý đại cương, để ôn thi
Định dạng đầu raKết quả trông thế nào?Dưới 150 chữ, 1 ví dụ đời thường, kết thúc bằng 2 câu hỏi tự kiểm tra

So sánh:

Prompt yếu: AI trong giáo dục?

Prompt tốt: Liệt kê 3 ứng dụng cụ thể của AI trong việc học ngoại ngữ
cho sinh viên năm nhất. Mỗi ứng dụng giải thích ngắn gọn trong 2 câu
và gợi ý 1 công cụ miễn phí có thể dùng.

Hỏi tiếp để khai thác sâu: "Giải thích cụ thể hơn phần 2", "Cho ví dụ minh hoạ", "Viết ngắn lại một nửa". Tìm hiểu thêm trong bài Cách viết prompt để AI trả lời đúng ý.

4. Dùng AI cho việc học

  • Giải thích kiến thức: "Giải thích [khái niệm] một cách đơn giản, có ví dụ."
  • Hỏi đáp các môn: giải phương trình, giải thích hiện tượng vật lý, phản ứng hoá học, ngữ pháp tiếng Anh, sự kiện lịch sử. Đọc kỹ và đối chiếu với giáo trình.
  • Viết văn bản đời sống: đoạn giới thiệu bản thân, thư xin việc ngắn, email.
  • Tóm tắt: dán bài báo 500–1000 từ, yêu cầu "Tóm tắt trong 3–5 câu". Văn bản quá dài thì chia làm nhiều phần.
  • Lập dàn ý: "Lập dàn ý 5 mục cho bài luận về ảnh hưởng của AI trong giáo dục đại học, gồm mở bài, luận điểm, kết luận."
  • Hiệu đính: "Kiểm tra ngữ pháp, chỉnh đoạn văn sau cho mạch lạc hơn" hoặc "Đóng vai người phản biện, chỉ ra chỗ lập luận chưa thuyết phục."
  • Sinh mã: trong VS Code cài GitHub Copilot, viết chú thích # Viết hàm kiểm tra số nguyên tố rồi chờ gợi ý. Chưa có Copilot thì nhờ ChatGPT viết rồi dán vào.
  • Tạo trang web giới thiệu bản thân: nhờ AI viết file HTML, mở bằng Chrome, rồi yêu cầu chỉnh CSS cho đẹp hơn.

5. Đạo đức khi dùng AI

  • Trung thực học thuật: AI là trợ lý, không phải người làm bài thay. Ghi rõ phần có AI hỗ trợ nếu giảng viên yêu cầu.
  • Không đưa dữ liệu cá nhân, bí mật (số CCCD, mật khẩu, thông tin người khác) vào AI.
  • Cảnh giác thiên lệch: AI học từ dữ liệu của con người nên có thể mang định kiến.
  • Bản quyền: nội dung AI tạo ra có thể giống tác phẩm có sẵn; trích dẫn nguồn khi dùng thông tin.

Xem thêm: Dùng AI an toàn: bảo mật dữ liệu, kiểm chứng thông tin và bản quyền.

Bài thực hành

  • Xem tại bài thực hành đã in và file PDF giảng viên cung cấp.

Buổi tiếp theo: AI tạo ảnh, tìm kiếm có nguồn với Perplexity và phân tích tài liệu bằng NotebookLM.